Column

Response your Classroom - Frank Boterenbrood - 16-03-2010
Column bij nieuwsbrief LICTO nr. 29

Het nieuwe studiejaar is begonnen en het eerste college is zojuist gestart. De kersverse lichting eerstejaars, nog plichtsgetrouw en niet verzonken in nieuwe structuren, staart de docent verwachtingsvol aan. De docent, toch weer licht verrast door al die onverdeelde aandacht, staart zo vlak na het zomerreces enigzins onwennig terug. En dan: aktie!

De eerste sheet van het eerste college verschijnt op het scherm, de beamer doet zijn werk, de technologie staat er dit keer gelukkig niet voor niets. Opgelucht start de docent met de inleiding op het vak, wat gaan we doen de komende weken, wat moet er opgeleverd worden, hoe wordt de student beoordeeld? Sommige studenten maken zowaar aantekeningen! Leuk! Met goede moed wordt de eerste vraag de klas ingegooid: “Wat is jullie eerste gedachte bij dit vak?”

Een akelige stilte echoot uit de klas terug. Zelfs na het respecteren van de zeven-secondenregel is het nog geen student gelukt om een eerste gedachte onder woorden te brengen. Wat natuurlijk weinig goeds voorspelt voor een eventuele tweede of zelfs derde gedachte. Enkele studenten slaan nerveus het boek open en trachten daar hun inspiratie te vinden. Of zoeken misschien wel een uitvlucht uit deze harde werkelijkheid. Want oei, die eerste gedachte zou toch eens geheel onjuist blijken te zijn! Je hebt immers maar één keer een eerste gedachte ergens over en die wil je liever niet verdoen aan een verkeerd antwoord. Je carrière in de groep is maar zo te grabbel gegooid, een goede naam gaat te paard en komt te voet.

Ondertussen grijpt de docent naar het arsenaal soft skills, die hij in zijn tas bij zich heeft. Onmisbaar in deze specifieke situatie is het pak ‘geeltjes’, papiertjes met een gele kleur waarop iets geschreven kan worden en voorzien van een kleefrand, waarmee de papiertjes ergens tegenaan kunnen worden geplakt. Het pak vermeldt trots ‘Post It’ genoemd te willen worden en daarom worden zij door velen ook aangeduid met de merknaam ‘Post Its’. Door het uitdelen van de Post Its en bijbehorende markeerstiften wordt de inmiddels pijnlijke stilte in het lokaal doorbroken en ontstaat een opgelucht geroezemoes. Er staat iets te gebeuren. Opdracht is nu: schrijf dat wat je bij dit vak in je hoofd voelt opkomen met stift op een geeltje. Per geeltje één idee en je mag maximaal drie geeltjes gebruiken.

De eerste durfal schrijft een kreet op een geeltje – en dit wordt op het whiteboard geplakt. Verrast door de eenvoud van het concept beginnen nu andere studenten aan het proces deel te nemen en binnen de kortste keren heeft de rust plaats gemaakt voor een dynamisch geheel van geschrijf, gediscussieer, heen en weer geloop en geplak. Na een kwartier is het geschrijf klaar en het whiteboard hangt vol met eerste gedachten. Ze zijn er wel, maar zie ze maar eens aan te boren! De geoogste kretelarij is in elk geval goed voor een half college geanimeerde en interessante discussie.

Het verkrijgen van een response uit een klas is vaak geen eenvoudige opgave. De eenvoudigste vorm, het stellen van een vraag, leidt er niet zelden toe dat slechts enkelen deelnemen aan het gesprek. Vaak zijn het ook dan nog steeds dezelfden die de interactie aandurven, en is het een hele kluif om in een groep ook de deelnemers te horen die zich verschuilen achter de brede rug van de student vóór hen. Het uitlokken van discussie door eerst een reactie op te laten schrijven en daarna deze te ordenen en te bediscussieren is feilloos effectief, maar kost veel tijd. Is het mogelijk om ook een andere manier te vinden waarbij studenten worden uitgedaagd te participeren, zonder dat dit veel verwerkingstijd kost? Interessant is daarbij de waarneming, dat bijna alle eerstejaarsstudenten een laptop bleken te hebben aangeschaft. Kan die worden ingezet om snel informatie te verzamelen, zonder het tijdrovende proces van geeltjes verzamelen en ordenen?

Het probleem rond het verkrijgen van een zinvolle bijdrage uit de klas, zeker bij grote groepen, bestaat al langer en er zijn verschillende technische systemen ontwikkeld die de docent daarbij ondersteunen. Deze systemen, bekend onder de noemer Classroom Response System (CRS), zijn vaak gebaseerd op een ‘clicker’, een apparaatje waarop een deelnemer een getal of ja/nee keuze kan intoetsen, en een centraal registratiesysteem die de score online en realtime verwerkt en toont. Een soort van online stemkastje dus. De deelnemers in de klas krijgen dan allemaal zo’n ‘clicker’ en kunnen daarmee (anoniem) reageren op vragen die de docent stelt. Een nadeel van dit systeem is wel dat het nogal prijzig is (er moet nogal wat spullenboel worden aangeschaft) en het is niet geschikt om een uitspraak zoals ‘waar denk je aan bij dit vak’ te communiceren. Daarnaast maakt het geen gebruik van de reeds aanwezige infrastructuur: het wireless netwerk en de laptop van de student. En tenslotte is er de zorg over het afnemende aantal clickers dat na afloop van de les geborgen kan worden....

Een tweede systeemfamilie is gebaseerd op het gebruik van de mobiele telefoon. De docent legt contact met een website, en definieert daar een ‘poll’.De deelnemende studenten kunnen met hun mobiele telefoon een SMS naar deze ‘poll’ sturen en de resultaten verschijnen in real-time op het beeldscherm van de docent – en daarmee met wat geluk op de beamer in de klas. Dit is al heel wat goedkoper, althans voor de onderwijsorganisatie. Hier is het namelijk de student die betaalt, en wel via het versturen van het SMS bericht. Ook dat is wellicht niet zo sympathiek.

De zoektocht is ‘on’ naar een eenvoudig en liefst gratis oplossing. In dit soort situaties is het nuttig om externe kennis te mobiliseren. Pierre Gorissen bijvoorbeeld (http://ictoblog.nl) biedt via zijn blog een rijke bron van informatie. Dit leidde in bovengenoemd voorbeeld tot de identificatie van een geheel ander soort initiatief: het virtual whiteboard. Dit type initiatief bestaat uit een website waar de docent een discussieruimte kan openen, en waar vervolgens de studenten vrijelijk aan kunnen deelnemen. Het whiteboard is een ruimte op een webpagina waar de deelnemers van de discussie in alle rust en anonimiteit teksten kunnen typen en afbeeldingen kunnen plaatsen. Deze webpagina wordt in real-time bijgewerkt en zo kan elke deelnemer zien wat de anderen allemaal doen. Mocht Columbus zijn ei kwijt zijn, het leek nu toch echt definitief gevonden!

Altijd in voor een experiment werd in een volgend college een discussie via een virtual whiteboard georganiseerd. Het effect was opmerkelijk. Een nadeel van deze manier van werken is toch wel de geringe mate van besturing die zo kenmerkend blijkt te zijn voor virtuele whiteboards. Niet alleen zinvolle mededelingen verschenen op het scherm, maar ook minder zinvolle kreten zagen publiekelijk het daglicht en tevens raakten op gezette tijden bijdragen van talentvolle deelnemers geheel spoorloos. Op zich was de stemming in de klas opperbest, maar de toegevoegde waarde van het virtual whiteboard als classroom response system bleek gering. Wat dat betreft was het experiment geslaagd te noemen, echter de gehoopte resultaten bleven vooralsnog uit.

De conclusie, niet geheel onverwacht, is dus dat ongeleide, onbeperkte en anonieme vrijheid van meningsuiting corrumperend werkt. In elk geval geldt dat voor de toepassing van al te vrije technologie als het virtual whiteboard in de rol van een classroom response system. Maar dat wil niet zeggen dat daarmee de zoektocht naar zinvolle vervanging van de ‘geeltjes-aanpak’ stil ligt. Integendeel – er zal toch ergens een systeem bestaan dat de mogelijkheid biedt om meer gecontroleerd de mening van deelnemers aan een poll te peilen? Mocht een lezer toevalligerwijs dé ideale oplossing kennen, dan hoop ik dat deze niet schroomt om mij deze te melden op: f.boterenbrood at windesheim.nl

Voor wie kennis wil maken met de wereld van de virtuele whiteboards zijn de volgende websites interessant:

Oh ja, een leuk en GRATIS virtual clicker systeem vind je hier: http://studentresponsenetwork.com/. Dit systeem is een goede kandidaat voor een volgend experiment!